Damacana su tüketiminin insan sağlığına zararları kamuoyunda güncelliğini koruyor. Peki bu zararlar tam olarak nelerdir ve sağlığımızı kaybetmemek için nelere dikkat etmeliyiz? Öncelikle damacana suyun neden sağlığımızı tehdit ettiğini anlatalım. Damacaların üretildiği ham madde Bisfenol A (BPA) isimli bir kimyasaldır.

Bisfenol A (BPA) Nedir?

Bisfenol A yani BPA pek çok farklı sektörde kullanılan ve aslolarak plastiği sertleştiren bir kimyasaldır. BPA, hormon benzeri bir östrojen taklit etme özelliğini sahiptir. Vücudun hormonlarını taklit edebilme işlevleri yüzünden, hormonların üretiminden, taşınmasına ve işlevsellik yıkımına kadar pek çok zarar gösterebilir.

Pek çok ülkede Bisfenol maddesinin gıda maddelerini taşıyan kaplarda kullanılması yasaklanmıştır. Örneğin Avrupa Birliği ve Kanada BPA’nın bebek biberonlarında kullanılmasını tamamen yasaklamıştır.

Cincinnati Ünevirstesi’nde yapılan bir araştırmada yüksek sıcaklıklara maruz kalan BPA içeren maddelerden yapılan kaplardan plastiğin yiyeceğe veya suya geçtiği ortaya çıkarılmıştır.

Bisfenol A’nın Zararları

  • BPA vücutta bir hormon gibi davranır ve anne vücudundan çocuğa aktarılarak, çocuğun ana karnındaki gelişimine zarar verebilir.
  • BPA özellikle östrojen hormonunu taklit edebilmesiyle gündeme gelmiş bir maddedir. Östrojen hormonu, kadınlarda yumurtalıktan salgılanan ve rahim iç zarının gebeliğe hazırlanması için gereken bir hormondur. Bu hormonun işlevsel bozukluğu kısırlığa kadar varan sorunlara yol açabilir.
  • BPA ayrıca yüksek sıcaklıklara maruz kalan damacanalara geçebildiği için kanser ve obezite gibi diğer sağlık sorunlarına da yolaçabilir. BPA’nın göğüs kanseri, obezite, kalp hastalıkları, Tip 2 Diyabet, karaciğer problemleri ve sinir hastalıkları gibi hastalıklarla bağlantısı araştırılmaktadır.

Gıda ve gıda güvenliği konusunda uzman olan İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Onkoloji Enstitüsü Öğretim Üyesi Dr. Yavuz Dizdar, Bisfenol A’nın zararlarına şöyle dikkat çekiyor:

“Damacana suların mikroplu olmasının yanında tartışılması gereken bir husus daha var. Damacanaların yapısındaki Bisfenol A isimli kimyasal madde, üreme ve cinsel fonksiyonları alt üst etmekten, diyabet, kalp ve kansere kadar pek çok hastalığa yol açıyor. Damacanalar özellikle sıcakta, güneşin altında bekletildiğinde Bisfenol A suya karışıyor. ”

Prof. Ahmet Rasim Küçükusta ise; “Damacanalarda kullanılan kimyasal madde Bisfenol A’nın da mutlaka tartışılması gerekir. Bisfenol A plastiğin yapımında mecburen kullanılan bir kimyasal madde… özellikle bu damacanalar güneş altında bekletiliyor. Çünkü firmalar damacana saklamak için serin yerde ayrı bir tesis kurmuyor, bir açık alana damacanaları üst üste diziyor, yukarıdan gelen güneşin etkisiyle damacanadaki Bisfenol A da reaksiyona girip ister istemez suya karışıyor.”

Yine damacanalardaki Bisfenol A tehlikesine dikkat çeken Sağlıklı Su Derneği (SASUDER) Başkanı Orhan Korkusuz ise pet şişe ve damacanalardaki riski şöyle anlatıyor:

“Ancak, satış noktasına gelene kadar, özellikle üretim noktaları ve toptancılarda suyun güneşte bekleyip beklemediğinden emin olmak mümkün değil. BPA, suyun damacana ya da plastik şişede bekleme süresi ve ısıya maruz kalma oranına göre, sıvıya geçer. Dışarıda iken su alacaksanız mutlaka cam şişelerde satılanları tercih edin. Evlerinizde ise musluk suyunu, NSF belgesi olan arıtıcılardan geçirerek için. Sonrasında da mutlaka cam sürahi ya da şişelerde saklayın”

Çevre Mühendisleri Odası (ÇMO) Başkanı Baran Bozoğlu, “Damacana su, paket su sağlıksız sudur. Kontrolsüzdür, içerisinde ne olduğunu tespit dahi edemezsiniz. Musluklarımızdan akan suyun damacana suya göre daha sağlıklı olduğunu unutmamamız gerekiyor” diyerek sorunun bir başka boyutunu ortaya koyuyor.

İstanbul Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Osman Erk, Tarım ilaçları, kimyasal gübreler, evsel, endüstriyel atıklar, kimyasal toksinler, kanalizasyon suları ve petrokimyasal sızıntıların su kaynaklarını kirlettiğini dile getirdi. “Kirletilen su kaynakları çeşitli kimyasal dezenfektanlarla temizlenmeye çalışılıyor. ABD’de her yıl sulardan kaynaklanan bir milyon ishal vakası ortaya çıkıyor. Sağlıklı su vücudun ihtiyacı olan kalsiyum, potasyum, fosfor, magnezyum, demir gibi mineralleri içermeli” şeklinde konuştu.

Türkiye Hastanesi Kadın Hastalıkları Doğum Uzmanı Op. Dr. Ayşe Solaroğlu son yıllarda yaygın olarak kullanılan damacanaların içerdiği BPA maddesinin başta kısırlık olmak üzere, hamilelerde düşük, çocuklarda otizm gibi sağlık problemlerini tetikleyebileceğini söyleyerek “Evlerde damacana su yerine arıtılmış su kullanın” önerisinde bulundu.

Dr. Solaroğlu, “Plastik yapımında kullanılan bifesfenol ambalajdan sızarak hayati ihtiyacımız olan suya ve diğer gıda maddelerine katılır. BPA’nın, hem kadın hem de erkekte hormon yapısını bozarak doğurganlığı bozduğuna ilişkin bilgiler var. Bazı ilmî çalışmalar, başarısız tüp bebek tedavilerinde kanda BPA düzeyinin yüksek olduğunu göstermektedir” diye konuştu. Anne adaylarının damacanalarda beklemiş suyu içmemesi gerektiğini belirten Dr. Solaroğlu “BPA rahim duvarı üzerindeki olumsuz etkileri sebebiyle kanlanmayı azaltıp bebeğin tutunmasını zorlaştırır. Bu da düşüklere ve erken doğuma yol açabilir” dedi. Damacana suları tüketmek zorunda kalanların altında 3 ve 7 yazan ambalajlardan uzak durması gerektiğini hatırlatan Dr. Solaroğlu, “Su arıtma cihazı alırken de içinde kullanılan plastik malzemenin BPA içerip içermediğine baksınlar. Özellikle bu konuda NSF sertifikası olan ürünleri alsınlar. Arıtma cihazından geçirdikleri suyu da cam şişe ya da sürahi dışında bir yerde bekletmesinler” dedi.

Damacanalarda Bakteri Oluşması Riski

Damacanaların sağlığı tehdit eden tek boyutu içerdikleri Bisfenol A Maddesi de değil. Damacana su pompaları havayla temas ettiği için havadaki bakteri ve virüslerin pompada üremesine ve suya geçmesine yol açıyor. Ayrıca yaklaşık 50 kullanımlık ömrü olan damacanaların hangi şartlarda strerilize edildiği ve gerçekten strerilizasyon maddelerinden temizlenip temizlenmediği de tam olarak bilinmiyor.